Wat je droomt, ben je zelf...

Interview met Anneguus van der Slikke uit Margriet 1999 nr. 35

Wat je droomt, ben je zelf...

Misschien heeft u het zelf niet eens in de gaten, maar u doet het elke nacht: dromen. Veel mensen zijn hun droom bij het wakker worden alweer vergeten. “Jammer”, vindt droomdeskundige Anneguus van der Slikke, “want alles wat er in een droom gebeurt, zegt iets over jezelf.”
Dromen is voor velen een wat vaag begrip. Vaak vertel je je dromen niet eens aan anderen. Er komen soms zulke vreemde dingen in voor... Je wordt vast uitgelachen als je die ook nog openbaar maakt, denk je. Maar dromen zijn onlosmakelijk verbonden met je leven. Je kunt niet zonder, al zou je willen. Iedereen droomt gemiddeld zo’n vier tot zes keer per nacht. Zelfs de verstokte "niet-dromer" droomt, al blijft er niets van de droom hangen. Het wel of niet onthouden van een droom heeft onder meer te maken met interesse. Mensen die het leuk vinden om met dromen bezig te zijn, herinneren zich hun dromen beter en halen er nuttige informatie uit. Heel nuttige informatie, want dromen lijkt wel niet zo belangrijk, het is een essentieel onderdeel van onze slaap. Tijdens je dromen verwerk je wat er overdag is gebeurd. Dromen geven ook signalen af over je geestelijke en lichamelijke gesteldheid. Als je droomt, gebeuren er dingen die ogenschijnlijk weinig te maken hebben met het leven van alledag. Het komt regelmatig voor dat een droom duidt op een gevoel of kwestie waarvan je je nauwelijks bewust bent. Een droom kan bedoeld zijn om je te waarschuwen, om je aan te moedigen of om je grondiger te laten nadenken over een bepaalde situatie waarnaar de droom verwijst. Dromen laten niet alleen de problemen van de dromer zien, maar ook de sterke kanten.
Een levensechte voorstelling
Droomdeskundige Anneguus van der Slikke (48) houdt zich al vijftien jaar bezig met dromen. Ze runt samen met haar man Pio het Dromencentrum, waar ze droomworkshops en cursussen geven. Haar werden de volgende vragen voorgelegd.
Wat is dromen?
“Dromen kun je omschrijven als het wakker zijn van de hersenen terwijl je slaapt. De hersenen zijn actief en produceren beelden. Er is sprake van een visuele voorstelling die levensecht aandoet. Dromen laten je innerlijk zien. Alles wat er in een droom gebeurt, zegt iets over jezelf. Als je droomt over bijvoorbeeld een stad met hoge muren en een kerktoren waarvan de deur op slot is, dan kan de verklaring zijn dat je een muur om je heen bouwt en misschien als een toren boven anderen wilt uitsteken. In dromen doe je soms dingen die je in het dagelijkse leven niet durft. Dat komt doordat je in een droom vrij bent van normen en waarden. Overdag zul je een vriendin niet zo snel de waarheid zeggen, omdat je bijvoorbeeld bang bent haar te kwetsen. In een droom doe je dat wel. Dromen is onlosmakelijk verbonden met slapen. Iedereen droomt, dat is uit onderzoek gebleken. Als we slapen, raken we ons bewustzijn kwijt en verliezen we elke controle over onze gedachten en bewegingen. ‘s Nachts is er sprake van een slaapcyclus waarin we een aantal slaapstadia doorlopen. Zoals de verschillende non-remslaapstadia: de lichte sluimer, de lichte slaap en de slow way sleep, tevens de diepste slaap. Dit is een non-remslaap en duurt ongeveer een uur tot anderhalf uur. De hersengolven worden hierbij steeds trager. Daarna volgt de remslaap, ook wel droomslaap genoemd: de hersengolven worden sneller en de spieren zijn totaal slap. Dit is het deel van de slaap waarin we het meest dromen. De non-remslaap en de remslaap wisselen elkaar ‘s nachts af. In de loop van de nacht worden de periodes van de remslaap langer. Als je tijdens dit deel van de slaap wakker wordt, herinner je je de droom meestal beter. Soms droom je gewoon verder als je weer in slaap valt, maar meestal is dat niet zo.”

Waarom dromen we?

“Daarover bestaan verschillende meningen. Een idee is dat je in een droom dingen verwerkt die je die dag hebt meegemaakt. Zo’n droom noemen we een spiegelende droom. Heb je een heel rustige, bijna saaie dag gehad, dan kunnen je ‘s nachts een compenserende droom krijgen. Dan droom je bijvoorbeeld dat je een servies stuk gooit. Een andere verklaring voor het waarom van dromen is dat het een soort gymnastiek voor je hersenen zou zijn. Dromen hebben zeer zeker een functie; ook als je ze niet onthoudt. Als je helemaal niet droomt, doordat je bijvoorbeeld uit je remslaap wordt gehouden, dan kun je te maken krijgen met ernstige persoonlijkheidsstoornissen, zoals hallucinaties, geheugenstoornissen en zware prikkelbaarheid.

Vier tot zes keer per nacht verkeren we in de remslaap. Droom je dan steeds een deel van een lange droom?

“Je onthoudt vaak maar een deel van je droom. Meestal het deel dat de meeste emoties oproept of dat wat je droomt kort voordat je wakker wordt. Wel heeft elke droom hetzelfde thema, maar wordt dat anders verpakt. Je droomt bijvoorbeeld over je werk, je gezin en over een goede vriend, waarbij het centrale thema is dat je meer voor jezelf moet opkomen.”

Een nachtmerrie is de ergste manier van dromen?

“Deze vorm van dromen is vaak heel bedriegend en eng. In deze dromen worden we overvallen door een immense angst en zijn we bang om dood te gaan, door bijvoorbeeld verstikking of verdrinking. Nachtmerries worden vaak veroorzaakt door spanningen. Als je daar iets aan doet, verdwijnen ze. Ik adviseer cursisten die in hun dromen achtervolgd worden, zich in de droom om te draaien en naar de achtervolger te kijken. Op die manier ga je de confrontatie aan in plaats van weg te lopen en zet je angst om in daadkracht. Als je erachter komt waar die nachtmerrie voor staat, komt hij niet meer terug. Trauma-dromen zijn een apart soort nachtmerries. Mensen die een ernstig trauma hebben opgelopen, bijvoorbeeld door incest- of oorlogservaringen, kunnen daardoor heel angstige dromen krijgen. Het is dan belangrijk dat ze zich tot een therapeut wenden.”

Waarom vergeten we dromen zo snel?

“Als je wakker wordt, denk je met een ander deel van de hersenen dan het deel dat verantwoordelijk is voor je dromen. Daardoor vergeet je de droom ook sneller. Vooral als je meteen opstaat. Blijf je nog even doezelig liggen, dan houd je de droom en de sfeer eromheen wat langer vast. Soms komen diezelfde dag flarden van die droom weer te voorschijn door een bepaalde gebeurtenis. Het onthouden van een droom heeft veel te maken met je interesse en karakter. We leven in een maatschappij waarin de stellige overtuiging heerst dat alleen wat we kunnen bewijzen waar is. Een droom is vaak wazig en je kunt hem niet controleren. Dus zal een droom wel onzin zijn. Misschien vergeet je de dromen ook wel weer snel, doordat het vaak volkomen irrationeel is wat er gebeurt, waardoor het geheugen deze gedachten moeilijker kan vasthouden. Heb je overdag alles in eigen hand, ‘s nachts droom je en doe je dingen waarover je zelf geen controle hebt. In dromen komt een deel van je onderbewuste naar boven. Dat deel bevat elementen die je niet van jezelf kent of wilt kennen en dus vergeet je de droom liever. Dromen laten zien wie je werkelijk bent. Je wordt in een droom niet beperkt door iets of iemand. Maar je moet dromen nooit letterlijk nemen: ze zijn doorspekt met symbolen.”

Kun je jezelf trainen om dromen langer vast te houden?

“Je kunt leren dromen te onthouden, door een schrijfblok naast je bed te leggen, waarop je ‘s morgens na het wakker worden aantekeningen kunt maken. Probeer als je wakker wordt niet meteen te denken aan dat wat je die dag gaat doen - dan glipt de droom zo tussen je vingers door- maar denk aan je droom, zodat die wordt opgeslagen in je geheugen. Als je vervolgens wat steekwoorden schrijft, komt de rest vanzelf naar boven. Geen droom is te onbelangrijk om op te schrijven; een droom, hoe eenvoudig ook, wil altijd wat zeggen.”

Hoe moet je een droom interpreteren en kun je dat leren?

“Je kunt alleen een droom interpreteren binnen de context van het leven van de dromer. De enige die weet wat de droom betekent, is de dromer zelf. Soms gaat het om dingen in je leven waarvan je je niet bewust was. Dromen laten je altijd verborgen dingen zien. Sta je ervoor open, dan leer je jezelf echt beter kennen en word je ook zelfbewuster. Door middel van technieken kun je zelf leren om achter de betekenis van je dromen te komen. Deze technieken leer ik mijn cursisten.”

Kinderen dromen ook al vanaf hun geboorte. Dromen zij anders dan volwassenen?

“Het is opvallend dat bij kleuters de scheiding tussen dromen en werkelijkheid heel klein is. Daardoor onthouden ze dromen beter, maar ze laten zich er ook makkelijker door overspoelen. Het lijkt immers zo echt. Maar andersom geldt het ook. Ik had laatst een meisje hier die over een hond droomde die haar wilde bijten. Toen heb ik haar die hond laten tekenen en gevraagd wat ze moest doen om die hond niet meer te laten bijten. “Hondenbrokken geven,” antwoordde ze toen. Dus ze tekende die brokken erbij. Daarna heeft ze er nooit meer over gedroomd. Bij kinderen komen ook nachtmerries nog wel eens voor. Het beste wat je als ouder dan kunt doen, is je kind geruststellen, mee naar boven gaan en denkbeeldig die enge man of heks uit de kamer jagen. Een angstige droom is een uiting van de angst van een kind. Zeg niet tegen een kind dat het niet echt is, want dan neem je de angst van het kind niet serieus. Vertel wel dat het een droom is, zodat een kind droom en werkelijkheid leert onderscheiden.”

Af en toe zijn (terugkerende) dromen heel vervelend en zelfs gênant. Hoe ga je daarmee om?

“Soms droom je heel vreemde dingen en vraag je jezelf af; wat moet ik hiermee? Een cursist van me zei eens tegen me dat een droom te vergelijken is met een lachspiegel. Zo zou je je dromen inderdaad kunnen zien. Als er uitleg wordt gegeven aan een minder leuke droom die je hebt gehad, is de betekenis vaak lang niet zo erg als je denkt. Stel, je hebt in je droom met iemand gevochten, terwijl je dat normaal nooit zou doen, dan schrik je daarvan. Maar het kan zijn dat je tegen een karaktereigenschap van jezelf vecht. Dat kan ook in een positieve droom terugkomen. Stel, je geeft een pianoconcert voor een groot publiek. Je speelt de sterren van de hemel. Die droom kan je stimuleren om stil te staan bij je verborgen talenten die je nu wegstopt. Dromen die steeds terugkomen zijn een waarschuwing of een aanwijzing. Het is dus zeker de moeite waard om erachter te komen waarom die droom steeds terugkomt. Ik heb vanaf mijn jeugd een terugkerende droom gehad. Ik werd achterna gezeten door een leeuw. Soms stond ik dan achter een boom of ik lokte de leeuw in de kelder en deed de deur snel dicht. Pas veel later bleek dat die leeuw stond voor mijn eigen kracht, en dat ik bang was om daarmee iets te doen. Toen ik dat herkende en er iets mee deed, ging ik ook daadwerkelijk krachtiger optreden. Ik zou dus willen zeggen dat je er goed aan doet je dromen serieus te nemen. Dat zorgt voor zelfkennis en zelfbewustzijn.”